Czym jest kara umowna?

Przez admin

Kara umowna jest instytucją prawa cywilnego uregulowaną w art. 483 – 485 Kodeksu cywilnego. Jej istota polega na tym, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy. Kara umowna pełni więc swego rodzaju funkcję odszkodowawczą, a także stymulacyjną i represyjną.

Podkreślić należy, że istnieje ograniczenie dotyczące kar umownych, gdyż ustanowić karę umowną można tylko w odniesieniu do zobowiązań niepieniężnych. Zastrzeżenie tego rodzaju kary za niewykonanie zobowiązania pieniężnego będzie zatem nieważne.

Kolejne ograniczenie związane jest z wysokością kwoty kary umownej. Może zaistnieć sytuacja, w której nastąpi obniżenie jej wysokości w stosunku do kwoty określonej w umowie. Zgodnie bowiem z art. 484 ust. 2 który stanowi, że „jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana”. Zasada ta jest określana jako miarkowanie kary umownej. Jeżeli dane świadczenie zostało spełnione w terminie w znacznej części to nieuzasadnione jest żądanie zapłaty całej kary za przekroczenie terminu. Kara umowna powinna ona być w takim wypadku zmniejszona stosownie do okoliczności. Jeśli zaś kara umowna jest rażąco wygórowana, chodzi o wypadki, kiedy jej wysokość jest w sposób oczywisty nieadekwatna do wartości zobowiązania, czy do wielkości szkody powstałej u wierzyciela.

W wyroku z dnia 14 sierpnia 2014 r., w sprawie za sygnatura akt: I ACa 351/14, Sąd Apelacyjny w Katowicach stanął na stanowisku, że ,,pojęcie rażącego wygórowania kary umownej jest zwrotem niedookreślonym, a brak jednoznacznego wskazania kryteriów rozstrzygających o nadmiernej wysokości kary ma na celu uelastycznienie stosowania konstrukcji miarkowania. Sąd ma zatem możliwość dostosowania przyjętych kryteriów oceny do występujących postanowień kontraktowych dotyczących kary umownej, do okoliczności faktycznych i skutków niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. W ocenie Sądu głównym kryterium oceny jest „stosunek pomiędzy wysokością kary umownej, a wartością całego zobowiązania głównego i dopuszczalne jest również przyjęcie jako punktu odniesienia wartości świadczenia spełnionego przez dłużnika z opóźnieniem. Sąd zwrócił podkreślił także, że dokonując oceny wysokości kary umownej sąd może brać również pod rozwagę takie elementy jak zakres i czas trwania naruszenia przez dłużnika powinności kontraktowych, wagę naruszonych postanowień kontraktowych, zagrożenie dalszymi naruszeniami powinności kontraktowych, zgodny zamiar stron w zakresie ustalenia celu zastrzeżenia kary w określonej wysokości’’.

Na podstawie unormowań Kodeksu cywilnego, kara umowna należy się wierzycielowi „bez względu na wysokość poniesionej szkody”. Potwierdził to Sąd Najwyższy uchwałą z 6 listopada 2003 roku, w której to stwierdził, że „zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nie zwalnia dłużnika z obowiązku jej zapłaty w razie wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody.”(vide: Uchwała siedmiu sędziów SN, Izby Cywilnej z 6 listopada 2003 r., III CZP 61/03).

Gdy wierzyciel przyczyni się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

W umowach bardzo często stosuje się postanowienia wprowadzające karę umowną, gdyż pozwalają one w szybszy i mniej sformalizowany sposób dojść odszkodowania, gdyż wierzyciel nie musi wykazywać istnienia szkody ani jej wysokości.

Zostaw komentarz

Czym jest kara umowna? 1Czym jest kara umowna? 2