Kiedy można pozbawić władzy rodzicielskiej?

Przez admin

Jak podkreślił Sąd Najwyższy „Władza rodzicielska, ze względu na swój charakter, wykazuje jako prawo podmiotowe szczególne cechy. Jej zasadniczą właściwość stanowi to, że jej atrybuty są zarazem obowiązkiem rodziców, podstawowym zaś celem jest funkcja ochronna względem dziecka”. (vide: Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 98/05).

Zgodnie z unormowaniami Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Katalog elementów władzy rodzicielskiej nie ma charakteru zamkniętego.

Jeżeli zaś chodzi o pieczę nad osobą dziecka, obejmuje ona w szczególności:

  • wychowanie dziecka,
  • kierowanie dzieckiem,
  • zapewnienie dziecku odpowiednich warunków bytowych,
  • troskę o zdrowie i bezpieczeństwo dziecka.

Należy podkreślić, iż istnieją dwie podstawowe przesłanki, które powinny być brane pod uwagę przez sąd przy ocenie wykonywania władzy rodzicielskiej, a mianowicie są to dobro dziecka oraz interes społeczny.

Swoje oczekiwania i uprawnienia wynikające z władzy rodzicielskiej rodzice mogą uwzględniać i realizować jedynie w taki sposób i w takim zakresie, który nie prowadzi do kolizji z dobrem dziecka. Stosunki między rodzicami a dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską mają szczególny charakter w tym znaczeniu, że o stopniu staranności rodziców przy jej wykonywaniu decyduje dobro dziecka. (vide: postanowienie SN z 12.12.2000 r., V CKN 1751/00).

Ustawodawca wskazał trzy przesłanki uzasadniające pozbawienie jednego z lub obu rodziców władzy rodzicielskiej. Wystąpienie chociażby jednej z nich może spowodować pozbawienie przez sąd ,,z urzędu’’ praw wobec dziecka. Są to:

  • trwała przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej

Przez trwałą przeszkodę należy rozumieć taki układ stosunków, który wyłącza sprawowanie przez rodziców władzy rodzicielskiej na stałe. Do trwałych przeszkód orzecznictwo zalicza między innymi przewlekłą chorobę, skazanie uczestnika na karę długoletniego pozbawienia wolności, a także chorobę psychiczną.

  • nadużycie władzy rodzicielskiej

Do przykładów takiego zachowania rodzica zalicza się stosowanie kar cielesnych, nadmierne karcenie, zmuszanie do nieodpowiedniej pracy, nakłanianie do popełnienia przestępstwa.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, nadużycie władzy rodzicielskiej niekoniecznie musi się przejawiać w zachowaniach podjętych bezpośrednio wobec małoletniego dziecka. „Agresywne zachowanie, stan nietrzeźwości, grożenie matce, zakłócanie spokoju domowego, wszystkie te zachowania uczestnika są manifestowane w obecności dziecka, nie można więc twierdzić, by pozostawały poza sferą oddziaływania na nie, i to oddziaływania bezpośredniego. Z poczynionych ustaleń wynika, że uczestnik nie narzuca sobie jakichkolwiek ograniczeń w związku z obecnością dziecka, co oznacza, iż nie poczuwa się w żadnej mierze do troski o jego uczucia i świadomie naraża je na nieuniknione, negatywne przeżycia. Wszystko to stwarza stan poważnego zagrożenia dla prawidłowego rozwoju dziecka.’’(vide: postanowienie SN z 7.09.2000 r., I CKN 931/00, LEX nr 1166290).

  • zaniedbywanie w sposób rażący obowiązków względem dziecka

W tym wypadku chodzi o zaniedbania poważne lub zaniedbania o mniejszej wadze, lecz nacechowane nasileniem złej woli, uporczywością i niepoprawnością. Dopuszczalne jest pozbawienie rodziców władzy rodzicielskiej wskutek jednorazowego zachowania rodzica, ale musi to być zachowanie rażące, stanowiące zagrożenie dla zdrowia lub życia dziecka. (vide: postanowienie SN z 19.06.1997 r., III CKN 122/97).

Za naruszenie obowiązków może zostać uznane uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, nadużywanie alkoholu i uprawianie przestępczego procederu (vide: postanowienie SN z 12.01.2000 r., III CKN 834/99, LEX nr 51565).

Wskazuje się, iż w praktyce sądów powinno być czynnością rutynową zasięgnięcie opinii rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego lub innej odpowiedniej placówki specjalistycznej.

Pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić:

  • z urzędu;

  • na wniosek, który może złożyć drugi rodzic, prokurator, szkoła, czy inna instytucja.

Sądem właściwym do rozpoznania sprawy to sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć. Złożenie wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej, które rozpoznawane jest w postępowaniu nieprocesowym podlega opłacie w wysokości 100 zł.

Skutkiem pozbawienia przez sąd władzy rodzicielskiej w stosunku do dziecka jest brak możliwości uczestniczenia w wychowaniu dziecka, zarządzania jego majątkiem, występowania w jego imieniu, decydowaniu o kwestiach związanych z jego miejscem zamieszkania, edukacją, wyjazdach. Podkreślenia wymaga natomiast, że na rodzicu ciąży dalej obowiązek alimentacji, a jego zstępny zachowuje po nim prawo do dziedziczenia.

Ponadto wskazać należy, iż rodzic pozbawiony praw rodzicielskich ma prawo do osobistych kontaktów z dzieckiem. Sąd jednak, w wyroku pozbawiającym władzy rodzicielskiej jest uprawniony do wydania zakazu osobistej styczności z dzieckiem.

Źródło: G. Jędrejek [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2017, art. 111.

Zostaw komentarz

Przestępstwo oszustwaGroźba karalna